حاج ملا هادي السبزواري

177

شرح مثنوى

نباتيه و منافرات آنها را نيز ده عدد است پنج مشاعر ظاهره و پنج مدارك باطنه و ده در ده صد است و هر يك را وجوديست و ماهيتى . چه ممكن زوج تركيبى است دو صد مىشود و اينها را كه استعمال كند سالك و فدا كند عاشق در راه حق دو هزار مىگيرد كه مظهر هزار اسم خدا مىشود به حسب وجود و ماهيت چنان كه فرموده : « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها » 6 : 160 ( 1 ) و مىشود گفت به حسب تدريج و ترتيب ترفع عدد مىشود به سبب ترفع از نفسيت به عقليّت كه عالم عقل عالم وسعت و رفعت است پس مآت الوف مىشوند و نيز مىگوييم كه مراتب عقل هم ده است عقل نظرى و عقل عملى و هر يك در تحتش چهار قوتست اما در نظرى عقل بالقوه كه عقل هيولايى و عقل منفعلش نيز گويند و عقل بالملكه و عقل بالفعل و عقل مستفاد و اما در عملى عقول مزاولهء بر تهذيب ظاهر و تهذيب باطن و تحلَّى به فضايل و فنا و به عبارت ديگر تجليه و تخليه و محو پس آن دو صد در تحت انوار اين ده عقل واقع مىشوند و هزار مىشوند و اين است معنى ده بها . ( ( 3839 ) ) اقتلوني اقتلوني يا ثقات * ان فى قتلى حَياتاً فى حَيات ن 573 5 - ك 198 38 اقتلوني : بكشيد مرا اى دوستان معتمدان من بدرستى كه در كشتن من زندگى در زندگيست اى روشن رخ و روشن كننده عالم و اى جان بقا و ابديّت ببر جان مرا و ببخش مرا لقاى خودت را از براى من محبوبيست كه دوستى او بريان كرده اعضاى اندرون مرا از دل و پاره‌هاى جگر و غيرها را و اگر بخواهد كه راه برود بر چشم من مىرود و يشأ و مشى جناس مضارع است و به اعتبار وقوعشان در دو طرف مصراع جناس مجنّح است . ( ( 3845 ) ) چون كه عاشق توبه كرد اكنون بترس * كو چو عيّاران كند پرداز درس ن 573 11 - ك 199 3 پرداز درس : از پرداختن است . ( ( 3848 ) ) خامشند و نعرهء تكرارشان * مىرود تا تحت عرش يارشان ن - ك 199 5 نعرهء تكرارشان : ذكر قلبيشان . تا تحت عرش : به حاء مهمله يعنى تا در زير عرش و در بيشتر نسخ تا عرش و تخت به خاء معجمه و عطف است ولى هر دو يكى است .

--> ( 1 ) قرآن كريم سورهء انعام آيهء 160 . .